Recensie: Ray Bradbury – Fahrenheit 451 **

on

Fahrenheit 451 past in het rijtje 1984 en Brave New World – klassiekers in het genre der dystopische roman. Ze schetsen een deprimerend beeld van de toekomst waar het individu volledig gecontroleerd wordt door een totalitaire staat. In elk van deze romans staat een individu op dat van onder de hersenspoeling weggeraakt en als dissident een sprankeltje hoop aanwakkert.

Fahrenheit-451_featured
Een beeld zegt soms meer dan een boek

Deze romans spelen zich af in de toekomst maar zijn overduidelijk een waarschuwing voor de lezers in het heden. We moeten dus lessen trekken uit de toekomst in plaats van uit het verleden. Dat is een krachtige techniek om mensen aan te spreken want de toekomst kan je nog veranderen – als we nu iets doen is het misschien nog niet te laat. Deze romans zullen in deze onzekere tijden van klimaatverandering en terrorisme zeker terug aan belangstelling winnen. We zien het genre de laatste jaren dan ook boomen denk bijvoorbeeld aan de vele dystopische films en series en zelfs een nieuwe verfilming van Fahrenheit 451 dit jaar.

In Fahrenheit 451 wordt de wereld geregeerd door massamedia en zijn boeken zo gevaarlijk (ze zetten mensen aan het denken) dat ze onmiddellijk verbrand moeten worden. Er zijn speciale ‘brandmannen’ die vanuit ‘brandstations’ opgeroepen kunnen worden en met vlammenwerpers uitrukken om verborgen boeken te verbranden (een slimme omkering van het concept brandweerman). En u kan het al raden, een van deze brandmannen, Guy Montag, komt op een dag in aanraking met Clarisse, een jonge knappe vrouw die ‘anders’ denkt en Guy zijn hoofd op hol brengt en hem het licht laat zien. En dan gaan de poppen aan het dansen… Maar dat moet u vooral zelf eens lezen.

Aan de overkant en verderop in de straat stonden de andere huizen met hun gladde voorgevels. Wat had Clarisse op een middag ook alweer gezegd? ‘Geen veranda’s aan de voorkant. Men zegt dat de huizen vroeger een veranda aan de voorkant hadden. En daar zaten de mensen soms ’s avonds bijeen als ze praten wilden, in hun schommelstoelen, en niet pratend als ze niet praten wilden. Soms zaten ze er enkel over allerlei dingen te mijmeren en na te denken. Mijn oom zegt dat de architecten de veranda’s aan de voorkant hebben laten vervallen omdat ze vonden dat het niet mooi stond. Maar mijn oom zegt dat dat enkel een rationalisatie was; dat de werkelijke, onbewuste reden misschien wel was dat ze niet wilden dat de mensen daar zo zaten, zonder iets te doen, schommelend in hun stoel, pratend; dat was het verkeerde soort gezelligheid. De mensen praatten te veel. En de tuinen ook. Er zijn niet veel tuinen meer waar je in kunt zitten. En kijk eens naar het meubilair. Geen schommelstoelen meer. Daar zit je gemakkelijk in. De mensen moeten in beweging zijn, van de ene plaats naar de andere rennen. Mijn zegt… en …. mijn oom… en… mijn oom…’ Haar stem stierf weg. (p. 62)

Sterkste punt van deze roman is de krachtige beeldtaal en symboliek. Er zijn de brandmannen met hun vlammenwerpers. Er is sprake van boekverbrandingen. Dit zijn beelden die sterke referenties naar de Nazi’s oproepen. Op 10 mei 1933 vond er in Berlijn effectief een boekenverbranding plaats op de huidige Bebelplatz. Ook hier hielpen ‘bruine brandweermannen’ het vuur aanwakkeren in plaats van blussen. Op het monument staat trouwens een citaat van Heinrich Heine dat leest “Daar waar men boeken verbrandt, verbrandt men uiteindelijk ook mensen.” Een verwijzing naar de holocaust die uiteindelijk volgde. Ook in Fahrenheit 451 worden mensen verbrand samen met hun boeken. Bradbury weet dus heel wat historisch besef mee te smokkelen in zijn roman.

monument-bij-nacht-392
Lege boekenkast onder de Bebelplatz als monument ter nagedachtenis aan de boekenverbranding van 10 mei 1933

Tegenover deze sterke symboliek staat spijtig genoeg een vrij oppervlakkig, maatschappijkritisch verhaal over zelfbewustzijn door literatuur en tegen het verdovende effect van televisie. Dit is uiteraard nog actueel maar misschien toch al wat achterhaald en voorzien van een dikke laag stof. Het (de boodschap – niet het stof) ligt er bij momenten nogal op en Bradbury preekt iets te veel voor eigen parochie (een schrijver die het opneemt voor boeken – duh) om nog te kunnen verrassen. Het had wat gelaagder gemogen zoals in Planet of the apes of Lord of the flies waar pas op het einde een ongemakkelijke waarheid geserveerd wordt die meteen ook veel subtieler is.

planetapes
Dit noem ik nog eens een ontknoping

Deze verdienstelijke roman worstelt met zijn stoffig imago en schrijf- en verhaalstijl. Bradbury experimenteert hier en daar met speciale ritmiek en herhalingen die futuristisch moeten aandoen maar eerder storend werken. Het verhaal is lineair en een tikje voorspelbaar, ook daar had het gedurfder gemogen – zelfs onze held Guy Montag is een bordkartonnen figuur die bij elke gevatte quote bijna zelf vlam vat. Voor de jeugd zal deze roman te moraliserend en stoffig overkomen, voor ervaren lezers valt het te licht uit en er zijn een pak betere klassiekers in dit genre zoals Brave new world en Lord of the flies om er maar twee te noemen.

 

Één reactie Voeg uw reactie toe

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s